20 września 1945 roku powstało koło Organizacji Młodzieży Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego, czyli w skrócie OM TUR Lubin, z którego wykształcił się KS OM TUR Zawisza Lubin w dniu 1 marca 1946 r.
Dzieje lubińskiego piłkarstwa doczekały się skromnej monografii wydanej na 70-lecie klubu oraz zaledwie kilku stron w wydanej przez Muzeum Historyczne w Lubinie publikacji o lubińskim sporcie. Zasadniczym problemem przy próbie zmierzenia się z pionierskim okresem piłki nożnej w Lubinie jest brak źródeł. Jeżeli chodzi o archiwalia, to dokumenty, do których udało się dotychczas dotrzeć, prezentują się bardzo skromnie.
Niestety tak miasto jak i klub nie mieli szczęścia do kronikarzy. W klubie nie zachowała się żadna kronika, która ukazywałaby historię powstania i wczesnego rozwoju klubu. Bardzo cennym i pomocnym w tej materii źródłem jest prasa, jednakże w przypadku pierwszych lat powojennych są to tytuły o zasięgu wojewódzkim i informacje dotyczące Lubina i tamtejszego sportu (w owym czasie ośrodka miejskiego o znaczeniu marginalnym) są bardzo rzadkie i zazwyczaj lakoniczne, częstokroć ograniczające się do przedstawienia wyniku danego spotkania.
Naszą wiedzę uzupełniają też relację świadków, pamiątki po pionierach sportu czy stare fotografie oraz znikomo zachowane materiały archiwalne.
W lipcu 1945 r. do Lubina przybyły pierwsze transporty polskiej ludności. Rozpoczęto zasiedlanie miasta i organizowanie się polskiego życia społecznego. Podobnie jak w innych miastach, tak i tutaj powstawały różne organizacje i stowarzyszenia. Pionierami lubińskiego sportu, było koło Organizacji Młodzieży Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego (OM TUR), organizacji młodzieżowej związanej z Polską Partią Socjalistyczną (PPS). OM TUR zorganizował świetlicę w byłej gospodzie zlokalizowanej zaraz obok dworca kolejowego w Lubinie. Spotykali się tam również piłkarze.
Niewiele wiadomo o pierwszych miesiącach działalności klubu, nie zachowały się żadne kroniki, zapiski czy dokumenty przedstawiające codzienne funkcjonowanie. Jedynym źródłem, na którym w tym zakresie można się oprzeć, jest przekaz ustny. Ocalało ledwie kilka nazwisk i nieopisanych fotografii.
Nawet data samego powstania koła OM TUR Lubin budzi kilka wątpliwości. We wspomnianych wyżej publikacjach podaje się datę 10 sierpnia 1945 r., aczkolwiek jedyny znany dokument mówiący o powstaniu lubińskiego oddziału tego stowarzyszenia datowany jest na 20 września 1945 r.
Wiadomo jednak, że drużyna OM TUR w 1945 r. grała na „poniemieckim” stadionie, który znajdował się w okolicach dzisiejszej restauracji „Baron” (wcześniej „Lutni”) przy ul. Kościuszki, a pierwsze mecze, datowane jeszcze na 1945 rok, rozgrywać miała z drużynami żołnierzy radzieckich stacjonujących w Lubinie. Wynika to z faktu, iż struktury dolnośląskiego piłkarstwa powstały dopiero rok później i wtedy dopiero – czyli w 1946 roku – rozpoczęły się eliminacje oraz liga.
przy pomocy AI staraliśmy się odtworzyć prawdopodobnie najstarsze zdjęcie protoplastów Zagłębia, które było w lokalnej gazecie przy okazji wspomnień o pionierach Lubina. Tak się prezentuje w nowej rzeczywistości.
Prezentujemy również wspomnienia Stefana Kiecia i Emila Czyżowskiego o początkach klubu.
Niestety po zajęciu tego obiektu przez wojsko radzieckie, teren został zniszczony przez ciężki sprzęt wojskowy, dlatego wiosną 1946 r. wybudowano nowy obiekt przy ul. Odrodzenia 28, a w międzyczasie lubińska drużyna była zmuszona do rozgrywania swoich meczów na stadionie w Ścinawie.
To właśnie pierwsze miesiące 1946 roku stanowią punkt, który błędnie przyjęto jako początek istnienia obecnego Zagłębia Lubin. 1 marca 1946 r. odbyło się bowiem walne zebranie organizacyjne, na którym po raz pierwszy pojawia się wzmianka o Zawiszy Lubin. Rzecz w tym, że pełna nazwa ówczesnego stowarzyszenia to KS OM TUR Zawisza Lubin, jest to więc bez cienia wątpienia kontynuacja zapoczątkowanej kilka miesięcy wcześniej działalności, która wraz ze zmieniającymi się realiami została przystosowana do nowych wymogów.
31 stycznia 1946 r. Pełnomocnik Rządu RP informował, że w Lubinie działa OM TUR Lubin.
Dysponujemy również dokumentem ze składem Zarządu OM TUR Lubin z dnia 30 stycznia 1946 r.
Potwierdzeniem tego faktu jest osobą łączącą całe stowarzyszenie OM TUR, które wychodziło również poza sport, a późniejszy klub sportowy KS OM TUR Zawisza Lubin. Tą osobą był Ludwik Krasucki, który piastował jednocześnie funkcję przewodniczącego stowarzyszenia oraz sekretarza klubu.
W skład pierwszego zarządu weszli więc:
- Nowicki – przewodniczący
- Czupiński – wiceprzewodniczący
- Krasucki – sekretarz
- Mastalski – skarbnik
- Wieczorek – członek zarządu
- Czyżewski – członek zarządu.
Dzień później powstał dokument podpisany przez Panów Nowickiego i Krasuckiego, którzy 2 marca prosili Pełnomocnika Rządu RP o zatwierdzenie klubu i właśnie ten moment błędnie przyjęto kiedyś za moment rozpoczęcia działalności.
Niedługo po tym fakcie zostały zainaugurowane dolnośląskie rozgrywki ligowe. W pierwszej połowie lutego 1946 r. odbyło się zebranie Autonomicznego Podokręgu Piłki Nożnej we Wrocławiu. Na posiedzeniu uchwalono wybór nowego zarządu oraz wezwano kluby do natychmiastowej rejestracji.
OM TUR „Zawisza” Lubin zgłosił się do rozgrywek eliminacyjnych do A klasy. 16 marca 1946 r. Wydział Gier i Dyscypliny dokonał losowania i podziału zgłoszonych drużyn do rozgrywek eliminacyjnych. Ustalono, że rozgrywki odbywać się będą w czterech grupach, ale ostatecznie przystąpiły do nich pięćdziesiąt dwa zespoły. Pierwszymi rywalami „Zawiszy” w zorganizowanych rozgrywkach były drużyny tworzące grupę IV eliminacji do klasy A. W skład tej grupy wchodziły, oprócz KS OM TUR „Zawisza” Lubin: Milicyjny KS Wrocław, RKS „Pafawag” Wrocław, KS Sława Śląska, Milicyjny KS Zgorzelec, OM TUR Złotoryja, OM TUR Chojnów, KS „Promień” Żary, KKS „Warsztatowiec” Wrocław, OM TUR Wrocław, KS „Odra” Nowa Sól, KKS „Ruch” Jelenia Góra.
Z terminarza eliminacji do A klasy 1946 wynika, że pierwszy mecz rozegrano 7 kwietnia 1946 r. z OM TUR Złotoryja. Jednakże pod koniec maja, OZPN usankcjonował wycofanie się zespołu OM TUR Złotoryja i mecz został anulowany. Wynik z boiska jest niestety nieznany. Następne były dwa mecze z KS „Promień” Żarów (Żary).
Właściwe rozgrywki klasy A grupy wrocławskiej ruszyły w październiku 1946 r. (sezon 1946/1947). „Zawisza” rywalizował w nich z wrocławskimi „Burzą”, ”1KS-em”, „Pafawagiem”, „Odrą”, „CPN GAZ”, a także „Baryczą” Milicz, „Promieniem” Żary i OMTUR-em Strzelin.
Drużynę Zawiszy tworzyli wówczas: Stefan Lewandowski (I – bramkarz), Stefan Kieć (II – bramkarz), Emil Czyżowski (kapitan drużyny oraz grający trener), Feliks Flakiewicz, Stanisław Leśniewski, Tadeusz Rej, Stanisław Zieńciak, Ryszard Bubel, Stefan Krawiec, Stanisław Dąbrowski, Wacław Kostulski, Tadeusz Stojak, Kazimierz Kwoczak, Zygmunt Karwacki, Henryk Balkowski.
Badania nad początkami klubu ciągle trwają i mamy nadzieję, że niebawem podzielimy się z Wami kolejnymi dokumentami.