Dzieje lubińskiego piłkarstwa doczekały się skromnej monografii wydanej na 70-lecie klubu oraz zaledwie kilku stron w wydanej przez Muzeum Historyczne w Lubinie publikacji o lubińskim sporcie. Aktualnie nad książką o tej tematyce pracuje Franciszek Hawrysz, ale nie jest jeszcze znany termin jej wydania. Temat więc nadal wymaga szerszego opisu, a mowa tutaj przecież o drugim najbardziej utytułowanym klubie piłkarskim Dolnego Śląska.
W tekście postaram się Wam przybliżyć początki lubińskiej piłki nożnej oraz protoplasty „Zagłębia” Lubin, które stało się dwukrotnym mistrzem Polski i dziesiątym klubem w tabeli wszech czasów Ekstraklasy. Opisano okoliczności powstania klubu, zaczynając od roku 1945 r. i założenia KS OM TUR, a kończąc na powstaniu w dniu 1 marca 1946 r. KS OM TUR „Zawisza” Lubin.
Zasadniczym problemem przy próbie zmierzenia się z pionierskim okresem piłki nożnej w Lubinie jest brak źródeł. Jeżeli chodzi o archiwalia, to dokumenty do którym udało się dotychczas dotrzeć prezentują się bardzo skromnie. Niestety miasto jak i klub nie miało szczęścia to lokalnych kronikarzy. Ponadto w klubie nie zachowała się żadna kronika, która ukazywałaby historię powstania i rozwoju klubu. Bardzo cennym i pomocnym źródłem jest prasa, jednakże w przypadku pierwszych lat powojennych są to tytuły o zasięgu wojewódzkim i informację dotyczące Lubina i tamtejszego sportu, w tamtym czasie ośrodka miejskiego o marginalnym znaczeniu, są bardzo rzadkie i zazwyczaj lakoniczne, częstokroć ograniczające się do przedstawienia wyniku danego spotkania.
W lipcu 1945 r. do Lubina przybyły pierwsze transporty polskiej ludności. Rozpoczęto zasiedlanie miasta i organizowanie się polskiego życia społecznego. Podobnie jak w innych miastach, tak i tutaj powstawały różne organizacje i stowarzyszenia. Pionierami lubińskiego sportu, było koło Organizacji Młodzieży Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego (OM TUR), organizacji młodzieżowej związanej z Polską Partią Socjalistyczną (PPS). OM TUR zorganizował świetlicę w byłej gospodzie zlokalizowanej zaraz obok dworca kolejowego w Lubinie. Spotykali się tam również piłkarze. Niewiele wiadomo o pierwszych miesiącach działalności klubu, nie zachowały się żadne kroniki, zapiski czy dokumenty. Wszystko na czym można się oprzeć to tzw. przekaz ustny. Zachowało się kilka nazwisk i nieopisanych fotografii. Zresztą problemów jest tutaj o wiele więcej, gdyż pojawiają się nawet sprzeczne daty powstania samego koła OM TUR Lubin. We wspomnianych wyżej publikacjach podaje się datę 10 sierpnia 1945 r., aczkolwiek jedyny znany dokument datujący powstanie lubińskiego oddziału tego stowarzyszenia datowany jest na 20 września 1945 r. Ów dokument odnalazłem w Archiwum Państwowym we Wrocławiu.
[Fot. Dokument z datą powstania OMTUR]
Tworzone kluby w początkowej fazie napotykały wiele przeszkód. Brak struktur organizacyjnych sprawiał, że poczynania te miały raczej charakter improwizowany. Rozgrywano pomiędzy sobą spotkania o charakterze towarzyskim, ewentualnie o puchar ufundowany przez starostę lub dyrektora miejscowego zakładu. Drużyny piłkarskie często nie posiadały odpowiedniego obuwia piłkarskiego czy strojów, brakowało piłek, a czasami nie miały nawet odpowiedniego boiska. Stowarzyszenia sportowej nie dysponowały własnymi środkami, nie otrzymywały pomocy finansowej na zakup sprzętu, remontu zniszczonych boisk, stadionów itd. Tak też rzecz miała się w Lubinie. Jak wspominał jeden z pionierów, Józef Bodziony:
„Każdy z nas, działacz i piłkarz, w jednej osobie, kupił sobie sprzęt za własne oszczędności. Nikt nie żałował tego wydatku, wręcz przeciwnie. Byliśmy szczęśliwi, że będziemy grali. Kto mógł pomagał w różny sposób. Szewcy szyli piłki i reperowali buty wyłącznie za dziękuję. Podobnie było z innymi usługami natury technicznej. – Każde nasze spotkanie było dla miasta wydarzeniem. Na mecze wyjeżdżały za nami prawie wszystkie lubińskie samochody, po brzegi nabite rozśpiewanymi kibicami. Nawet niepowodzenia nie psuły nikomu humoru. Traktowaliśmy sport jak rozkoszną zabawę. Kibice, którzy nie mogli z nami wyjechać do przeciwnika, czekali zwykle do wieczora na placu przy dworcu kolejowym. Na jego środku stała fontanna. Gdy zwyciężyliśmy objeżdżało się ją od lewej strony dookoła i aż tyle razy, ile wbiliśmy goli. Gdy przegraliśmy trzeba ją było objeżdżać z drugiej strony. Kibicom to wystarczało”.
Wiadomo, że drużyna w 1945 r grała na poniemieckim stadionie, który znajdował się mniej więcej w miejscu obecnej restauracji „Baron”, a wcześniej „Lutni” na ul. Kościuszki. Po zajęciu tego obiektu przez wojsko radzieckie teren ten został zniszczony przez ciężki sprzęt wojskowy. Dlatego wiosną 1946 r. wybudowano nowy obiekt przy ul. Odrodzenia 28. W międzyczasie lubińska drużyna była zmuszona do rozgrywania swoich meczów na stadionie w Ścinawie. Pierwsze mecze, datowane jeszcze na 1945 r. drużyna OM TUR rozgrywać miała z drużynami żołnierzy radzieckich stacjonujących w Lubinie. Podobno odbył się też mecz z reprezentacją Północnej Grupy Wojsk Armii Czerwonej. Lubinianie wygrali (1:0) a bramkę strzelił Włodarczyk. Na meczu miał być obecny sam Konstanty Rokossowski. Podobno Rokossowski tak się wściekł, że radzieccy piłkarze wracali do Legnicy piechotą. To spotkanie traktować należy bardziej jako lokalną legendę, ponieważ nie znamy ani daty tego meczu ani żadnych oficjalnych informacji poza ustnym przekazem.
1 marca 1946 r. odbyło się walne zebranie organizacyjne, na którym powstał KS OM TUR „Zawisza” Lubin. W skład Zarządu weszli: J. Nowicki jako przewodniczący, Michał Czupiński – wiceprzewodniczący, Ludwik Krasucki – sekretarz, Mastalski – skarbnik oraz Wieczorek i Czyżewski jako członkowie Zarządu. Na dokumencie widzimy własnoręczne podpisy Nowickiego i Krasuckiego, którzy 2 marca prosili Pełnomocnika Rządu RP o zatwierdzenie klubu.
[Fot. Dokument z datą powstania KS OM TUR „Zawisza”]
Wówczas także zostały zainaugurowane dolnośląskie rozgrywki ligowe. W pierwszej połowie lutego 1946 r. odbyło się zebranie Autonomicznego Podokręgu Piłki Nożnej we Wrocławiu. Na posiedzeniu uchwalono wybór nowego zarządu Autonomicznego Podokręgu Piłki Nożnej oraz wezwano kluby do natychmiastowego zarejestrowania się. OM TUR Zawisza Lubin zgłosił się do rozgrywek eliminacyjnych do A klasy. 16 marca 1946 r. Wydział Gier i Dyscypliny dokonał losowania i podziału zgłoszonych drużyn do rozgrywek eliminacyjnych. Ustalono, że rozgrywki odbywać się będą w czterech grupach. Do rozgrywek ostatecznie przystąpiły pięćdziesiąt dwie drużyny. Pierwszymi rywalami „Zawiszy” w zorganizowanych rozgrywkach były drużyny tworzące grupę IV eliminacji do klasy A. w skład tej grupy wchodziły, oprócz KS OM TUR Zawisza Lubin: Milicyjny KS Wrocław, RKS Pafawag Wrocław, KS Sława Śląska, Milicyjny KS Zgorzelec, OM TUR Złotoryja, OM TUR Chojnów, KS Promień Żary, KKS Warsztatowiec Wrocław, OM TUR Wrocław, KS Odra Nowa Sól, KKS Ruch Jelenia Góra.
Wracając jeszcze do wątku powstania KS OMTUR „Zawisza” Lubin i rozbieżności między moimi ustaleniami, a klubową datacją, to problem jest prozaiczny. Gdy odnalazłem wyżej wymieniony dokument to zgłosiłem ten fakt w klubie. Klub w publikacji na 70-lecie i przez kolejne lata powielał błędnie przyjętą datę zgłoszenia, czyli 2 marca 1946 r., a nie datę walnego zebrania dzień wcześniej. O ile przy publikacji książki mogli nie dysponować tym dokumentem, o tyle po moim zgłoszeniu tego faktu warto pochylić się nad sprawą. Kolejna kwestia i pytania wielu z Was dlaczego chcemy datować klub od 1945 r. jak zgłoszono go dopiero w 1946 r. i wcześniej nie brano udziału w rozgrywkach ligowych. Tu odpowiedź jest prosta. Jak pisałem wyżej w tekście dopiero w lutym 1946 r. powstał Autonomiczny Podokręg Piłki Nożnej we Wrocławiu, czyli dzisiejszy odpowiednik DZPN, który zainaugurował rozgrywki i tworzenie się ligi. Wcześniej kluby grały mecze między miasta lub z garnizonami wojskowymi w danym mieście bądź regionie. Pozostawiam Was z tym tekstem i rozmyślaniem o początkach naszego klubu.